Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri: Uygulama ve Mevzuat Brifingi

Yönetici Özeti

2 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan “Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” ve beraberinde yayımlanan “Uygulama Rehberi”, Türkiye’deki iş sağlığı ve güvenliği (İSG) eğitim süreçlerinde köklü değişiklikler ve net standartlar getirmiştir. Yeni düzenleme, 2013 tarihli eski mevzuatı yürürlükten kaldırarak dijitalleşme, ölçülebilirlik ve işe özgü risklere odaklanan bir yapı kurmayı amaçlamaktadır.

Brifingin en kritik noktaları şunlardır:

• İşe Başlama Eğitimi: Fiilen çalışmaya başlamadan önce her çalışan için en az 2 saatlik, yüz yüze ve uygulamalı eğitim zorunlu hale gelmiştir.
• Tehlike Sınıfına Göre Süreler: Eğitim saatleri iş yerinin risk durumuna göre kademelendirilmiş (8, 12, 16 saat) ve temel eğitimin işe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde tamamlanması şart koşulmuştur.
• Uzaktan Eğitim Standartları: Dijital eğitimlerin “pasif izleme”den çıkarılıp aktif katılımı destekleyen, izlenebilir teknik altyapılara kavuşturulması zorunludur.
• Ölçme ve Başarı Kriteri: Eğitim sonrası yapılan sınavlarda 100 üzerinden en az 60 puan alma şartı getirilmiş, başarısız olanlara sınırlı hak tanınmıştır.
• Maliyet ve Mesai: İSG eğitimlerinin maliyeti çalışana yansıtılamaz; eğitimde geçen süreler fiili çalışma süresinden sayılır.

1. Temel Tanımlar ve Kavramsal Çerçeve

Yeni mevzuat, eğitim süreçlerinin planlanmasında belirsizlikleri gidermek adına temel kavramları netleştirmiştir:

• Ders Saati: 45 dakikalık ders süresi ve bunu takip eden 15 dakikalık ara dinlenmeden oluşan 60 dakikalık zaman dilimidir.
• İşe Başlama Eğitimi: Çalışanın işe ve ortama özgü riskleri öğrenmesini sağlayan, meslek edindirme amacı gütmeyen, pratik odaklı ön bilgilendirmedir.
• Temel Eğitim: Yönetmelik ekinde (Ek-1) belirtilen asgari konuları kapsayan, tehlike sınıfına göre periyodik olarak tekrarlanan ana eğitimdir.
• Uzaktan Eğitim: İletişim teknolojileriyle elektronik ortamda sunulan, etkileşim düzeyi yüksek eğitim faaliyetidir.

2. İşveren ve Çalışan Yükümlülükleri

İSG eğitim süreci, her iki taraf için de hukuki ve idari sorumluluklar barındıran bütüncül bir yapı olarak kurgulanmıştır.

İşverenin Sorumlulukları

• Bütüncül Yönetim: Eğitimlerin planlanması, uygun yer/araç temini, uygulanması ve belgelendirilmesinden işveren sorumludur.
• Maliyet Üstlenimi: Eğitim maliyetleri hiçbir şekilde çalışana yansıtılamaz.
• Zaman Yönetimi: Eğitim süreleri mesai kapsamında değerlendirilir. Haftalık çalışma süresini aşan eğitimler, “fazla çalışma” olarak ücretlendirilmelidir.
• Dış Hizmet Kontrolü: Tehlikeli ve çok tehlikeli iş yerlerinde, başka bir iş yerinden gelen çalışanın eğitim belgesi kontrol edilmeden işe başlatılması yasaktır.

Çalışanların Sorumlulukları

• Aktif Katılım: Eğitim programlarını düzenli takip etmek ve ölçme-değerlendirme süreçlerine katılmakla yükümlüdürler.
• Uygulama: Eğitimde edinilen bilgileri ve güvenli çalışma talimatlarını fiili iş süreçlerinde uygulamak zorundadırlar.

3. Eğitim Programlarının Yapısı ve Süreleri

Eğitimler, iş yerinin tehlike sınıfına göre belirlenen asgari sürelerde ve tekrarlanma periyotlarında gerçekleştirilmelidir.

Tehlike Sınıfı	Asgari Temel Eğitim Süresi	Tekrarlanma Periyodu	Tekrar Eğitimi Süresi
Az Tehlikeli	8 ders saati	3 yılda en az bir defa	8 ders saati
Tehlikeli	12 ders saati	2 yılda en az bir defa	8 ders saati
Çok Tehlikeli	16 ders saati	Yılda en az bir defa	8 ders saati

Not: Temel eğitimler, işe başlama tarihinden itibaren en geç 3 ay içinde tamamlanmalıdır.

4. Eğitim Yöntemleri ve Teknik Şartlar

Yönetmelik, eğitimlerin içeriğini dört ana başlıkta (Genel, Sağlık, Teknik, İşe Özgü Riskler) toplamıştır. Yöntem belirlemede tehlike sınıfı belirleyicidir:

• Yüz Yüze Eğitim Zorunluluğu: Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıflarda, “İşe ve İş Yerine Özgü Riskler” (Ek-1, 4. Başlık) eğitimleri mutlaka yüz yüze verilmelidir. Bu bölüm için ayrılan süre; az tehlikeli sınıfta 2, tehlikeli sınıfta 3, çok tehlikeli sınıfta ise 4 saatten az olamaz.
• Uzaktan Eğitim Standartları:
  • Sistemin ileri sarma veya pencere kapatma gibi verimsizleştiren uygulamaları önlemesi gerekir.
  • Açılır pencereler ve kısa sorularla aktif katılım desteklenmelidir.
  • Giriş-çıkış kayıtları ve tamamlama oranları izlenebilir olmalıdır.

5. Ölçme, Değerlendirme ve Belgelendirme

Eğitimlerin etkinliği somut verilerle kanıtlanmalıdır:

• Sınav Sistemi: Temel eğitim sonunda yapılan sınavlarda 100 üzerinden en az 60 puan alınması zorunludur.
• Başarısızlık Durumu: İlk sınavda başarısız olanlara 2 ek sınav hakkı tanınır; yine başarı sağlanamazsa eğitim en baştan tekrar alınır.
• Belgelendirme: Eğitimi başarıyla tamamlayanlara “Temel Eğitim Belgesi” düzenlenir. Belgeler elektronik imza ile oluşturulabilir ve dijital ortamlarda arşivlenebilir.
• Etkinlik Analizi: İşveren; iş kazası istatistikleri, ramak kala olaylar ve güvensiz davranış gözlemleri üzerinden eğitimin iş yerindeki etkisini analiz etmelidir.

6. Özel Durumlar ve İlave Eğitimler

Periyodik eğitimlerin dışında, risk artışının yaşandığı durumlarda derhal ilave eğitim verilmelidir:

• Bilgi Yenileme: Herhangi bir nedenle 6 aydan fazla işten uzak kalan çalışanlara dönüştü tekrar eğitim verilir.
• İş Kazası ve Meslek Hastalığı: Kazadan dönen çalışana, olayın nedenleri ve korunma yollarına dair özel eğitim verilmeden iş başı yaptırılamaz.
• Değişen Şartlar: İş değişikliği, ekipman değişikliği veya yeni teknoloji uygulamalarında periyot beklenmeksizin eğitim verilir.
• Özel Gruplar: Gençler, yaşlılar, engelliler, gebe veya emziren çalışanlar için fiziksel ve psikososyal özelliklerine uygun erişilebilir eğitim programları hazırlanmalıdır.

7. Uygulama ve Geçiş Hükümleri

• Geçerli Belgeler: Eski yönetmelik (2013) kapsamında alınmış belgeler, yeni yönetmelikteki tekrar süreleri dolana kadar geçerlidir.
• Belgelendirme Süresi: Daha önce verilmiş ancak belgelendirilememiş eğitimlerin, 2 Mayıs 2026 tarihine kadar (yönetmelik yayımından itibaren 1 ay) kayıt altına alınması şarttır.
• Alt İşveren İlişkisi: Asıl işveren, alt işveren çalışanlarının eğitim belgelerini kontrol etmek ve onlara sahaya özgü riskleri anlatmakla yükümlüdür.